Tak rodziła się legenda legionów

Udostępnij:
03_s_janowski_portret_karola_maszkowskiego
Jeden z rysunków St. Janowskiego. Fot. MNK

W Legionach Polskich Józefa Piłsudskiego walczyli młodzi ludzie. Wśród nich było wielu malarzy, rysowników, grafików, literatów, poetów. Ginęli na polach walki. Wystawiane w Muzeum Narodowym w Krakowie obrazy i portrety legionistów to często jedyny ślad, jaki się zachował po młodych żołnierzach.

Inspiracją dla zorganizowania wystawy „Sztuka Legionów  Polskich”  jest  setna  rocznica pierwszego pokazu sztuki legionowej, otwartego w 1916 roku w salach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk  Pięknych  w  Krakowie.  W gmachu główny  Muzeum  Narodowego  w  Krakowie można zobaczyć blisko 200 eksponatów, ilustrujących szlak bojowy legionów od wymarszu 1. Kompanii Kadrowej z Oleandrów 6 sierpnia 1914 roku po bunt II Brygady Legionów Polskich pod Rarańczą w lutym 1918 roku. 150 obrazom i rysunkom 50 autorów towarzyszy umundurowanie, broń i odznaki pamiątkowe legionistów. Gratką dla zwiedzających mogą być zestawione po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat dwie kurtki wojskowe marszałka Józefa Piłsudskiego. Zwiedzających powinny zainteresować  także wykonane przez Stanisława Janowskiego najstarsze rysunkowe przedstawienie Piłsudskiego z 1914 roku z długą brodą, zestawione z przedstawieniem już ogolonego Piłsudskiego z wąsem ala Kmicic. Oprócz dwóch kurtek mundurowych marszałka Piłsudskiego po raz pierwszy w Krakowie można zobaczyć mundury Wacława Sieroszewskiego i gen. Mariana Kukiela z Tarnowa. Eksponaty pochodzą ze zbiorów własnych Muzeum Narodowego w Krakowie i Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

W legionach Piłsudskiego walczyło wielu absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego  i Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, uczelnia ta był kuźnią kadr przyszłego Wojska Polskiego.  Na 300 żołnierzy I Brygady było aż 100 artystów. Na krakowskiej ASP studiowali Edward Rydz – Śmigły,  przyszły marszałek Polski, pochodzący z Jarosławia Włodzimierz Konieczny,  który zginął podczas walk o Polską Górę pod Kostiuchnówką na Wołyniu, Franciszek Prochaska z Brzozowa, który w 1918 roku został zawodowym oficerem. Młodym artystom-żołnierzom towarzyszyli na legionowych frontach starsi koledzy artyści, m.in. Wojciech Jastrzębowski, Zygmunt Rozwadowski, malarz, rysownik, scenograf i fotograf Stanisław Janowski, Ferdynand Gottlieb oraz profesorowie ASP Jan Fałat  i Leon Wyczółkowski. Ci dwaj ostatni byli malarzami wojennymi na froncie wołyńskim.

Młodzi malarze sięgali po pędzle między walkami i służbą wartowniczą. Z artystów, poetów, literatów został nawet uformowany specjalny szwadron Władysława Zygmunta Beliny-Prażmowskiego, tych 100 szabel nie szło na pierwszy ogień, tworzyli osłonę dla innych jednostek.

Zachowane obrazy i rysunki mają dużą wartość dokumentacyjną. Portrety legionistów z autografami i datami powstania to często jedyny ślad po tych, którzy zginęli podczas boju. Co ciekawe, malarze nie utrwalali śmierci, nie pokazywali okropności wojny.  Sceny śmierci fotografował jedynie Stanisław Janowski, ale nie przenosił ich na obrazy. Dominują pejzaże autorstwa Janowskiego, Wyczółkowskiego, obrazy batalistyczne, przedstawienia kwater wojskowych, koni, ułanów, potyczek i wspomniane już portrety. Gottlieb malował ziemianki, wejścia do okopów. Artyści często nie radzili sobie z odwzorowaniem broni palnej, gubili się w kwestiach technicznych.

Całą kampanię Legionów Polskich fotografował Stanisław Janowski, nieliczne reprodukcje jego zdjęć z oryginalnych szklanych klisz są eksponowane w Krakowie. Janowski często ze swoich zdjęć wykonywał obrazy i rysunki na kalkach, te ostatnie były drukowane w gazetach.

Niestety, wśród prezentowanych w Muzeum Narodowym w Krakowie obiektów jest bardzo mało związanych z Rzeszowem, z którego pochodziło wielu strzelców i legionistów. Jedynym resovianum jest portret Władysława Sikorskiego autorstwa Jana Fałata i być może popiersie Leopolda Lis-Kuli autorstwa Edwarda Wittiga. Być może, gdyż różne panują opinie na ten temat.

Krakowska wystawa czynna jest do 29 grudnia 2017 roku.

Udostępnij:

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.