Zapomniany Łemko z Krosna i Zamieszańcy

Udostępnij:

okladka-zapomniany1

Maz Walentyny z Woysym-Antoniewiczów i ojciec Jasia Humieckiego

Nakładem niedużej krośnieńskiej oficyny RuthenicArt ukazała się książka przypominająca postać  łemkowskiego burmistrza Krosna Modesta Humeckiego.

Niskonakładowe wydawnictwo nosi tytuł “Modest Humecki. Zapomniany Łemko z Krosna. Lekarz, poeta, społecznik”. O Humeckim (1842 – 1899) piszą różni autorzy, m.in. Stanisław Pomprowicz, regionalista nagrodzony w 2015 roku przez IPN  tytułem  „Świadek Historii”,  honorowy prezes Zarządu Światowego Związku Żołnierzy AK okręg Krosno, oraz Olena Duć-Fajfer, łemkowski działacz społeczny i pracownik naukowy UJ.

Dla autorów szkiców o Humeckim, jak i redaktora książki i właściciela wydawnictwa w jednej osobie – Sebastiana Dubiela – Dmytryszyna – postać ta jest czołowym przedstawicielem XIX – wiecznego odrodzenia narodowego Łemków w dawnej Galicji, grupy etnicznej, która wybrała własną karpacką tożsamość, nie ulegając ani moskalofilii, ani ukrainofilii.

Modest Humecki (jego ród wywodził się z Podola) był synem  Jana Humeckiego, parocha greckokatolickiego z Rzepnika i Melanii z d. Setnickiej. Urodził się w Tokarni w pow. sanockim. Ukończył gimnazjum w Rzeszowie, potem poszedł na studia teologiczne na UJ, ale ostatecznie ukończył medycyną w Wiedniu, uzyskując uprawnienia chirurga. W Krośnieńskie wrócił w 1873 roku, gdzie w Rzepniku i Wojaszówce miał majątki ziemskie. Przyjaźnił się z Ignacym Łukasiewiczem. Ożenił się z wychowanicą małżeństwa Honoraty i Ignacego Łukasiewiczów Walentyną. Małżeństwo trwało krótko, gdyż młoda żona umarła w wieku 26 lat. Osierociła syna Jana. Wychowywał go młodszy brat Modesta – Kornel, gdyż doktor Humecki prowadził bardzo aktywną praktykę lekarską (w latach 1872-73 walczył w Krośnieńskiem z epidemią cholery).

W latach 1883-1887 dr Humecki pełnił funkcję burmistrza  Krosna oraz radnego miejskiego Rady Powiatowej. Jego zasługą było m.in. ukończenie robót brukowych w mieście, rozpoczętych przez poprzednika, Sylwestra Jaciewicza, oraz opracowanie założeń powstania  szkoły realnej. W 1880 roku w Memoriale do wiedeńskich  władz tak pisał o potrzebie odtworzenia dawnego kolegium jezuickiego: “(…) aby miasto Krosno, ta główniejsza tętnica dawnej Polski, na powrót dawnym uderzyła życiem.” Modest Humecki zmarł 9 XII 1899 i został pochowany w Rzepniku. W rok po jego śmierci powstało gimnazjum w Krośnie.

W kościele OO. Kapucynów w Krośnie znajduje się tablica poświęcona pamięci Modesta Humeckiego, na której widnieje napis: “Modest Humiecki naonczas najlepszy prefekt krośnieńskiego grodu, doskonały dr medycyny, właściciel ziemski Rzepnika, dokonał żywota w 1899 r.”

Modest Humecki pozostawił  po sobie nie tylko specjalistyczną, medyczną publicystykę, ale i bogatą spuściznę literacką. W duchu romantyzmu pisał liryki, poematy i dramaty w trzech językach: po polsku, niemiecku i rusińsku. Jego liryka ma patriotyczno-historyczny i religijny charakter, po części nawiązuje do ukraińskich ballad i folkloru. W wierszach autor często wskrzesza  baśniową wielkość dawnej Rusi Kijowskiej i Włodzimierskio-Halickiej. Odwołując się do dawnych mitów budził świadomość narodową karpackich Rusinów:

“Śpi w kurhanach sława dawna

Ruś sławetna – mogił kraj!

Gdzie Bojana harfa sławna?

Miecz, co postrach siał?

Oj, nie wstaną te mogiły,

co zaległy ruski świat…

Nie rozwinie skrzydeł siwych

Orłów naszych brać?!…”

W omawianej książce pomieszczone zostały artykuły dotyczące nie tylko Modetsa Humeckiego. Petro Kohut pisze o krośnieńskiej  “wyspie” Łemków, a Stanisław Stępień o innej ruskiej entograficznej “wyspie” na polskim morzu  – Zamieszańcach, żyjących do 1945 roku w kolanie prawego brzegu Wisłoka. Zamieszańcy, wg polskiego XIX – wiecznego historyka regionalnego ks. Władysława Sarny, byli  pobratymcami Łemków, tyle że żyjąc w izolacji ulegli silnym polskim wpływom, stąd ich nazwa. Na przełomie XIX i  XX w. Zamieszańcy swoją tożsamość kształtowali pomiędzy ukraińskością a regionalnością ze wskazaniem na ten pierwszy wariant. Pozostawili po sobie bogate dziedzictwo kulturowe, zlokalizowane we wsiach:  Czarnorzeki, Węglówka, Krasna, Oparówka, Rzepnik (przypomnijmy, że w tej wsi został pochowany Modest Humecki), Pietrusza Wola, Bonarówka, Wólka Bratkowska. Dla  zainteresowanych, dzięki uprzejmości wyd. RuthenicArt, publikujemy poniżej artykuł Stanisława Stępnia o tej rusińksiej grupie.

View Fullscreen
Udostępnij:

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.