Dokument o zbrodniach izraelskich w Strefie Gazy ma prostą i zimną formę. Mimo to wżyna się w ciało jak chirurgiczny skalpel i zostawia głębokie rany.
Film nakręciła dwójka izraelskich twórców Yuval Abraham – filmowiec i dziennikarz śledczy – oraz Rachel Szor – reżyserka i operatorka. Oboje współpracowali wcześniej przy nagrodzonym Oscarem dokumencie Nie chcemy innej ziemi (No Other Land). Nad drugim swoim dziełem pracowali ponad trzy lata. Odsłania ono kulisy izraelskiej operacji „Żelazne Miecze”, przeprowadzonej w odwecie za zmasowany atak terrorystyczny Hamasu z 7 października 2023 roku. W wyniku akcji w Strefie Gazy zginęło około 75 tys. Palestyńczyków, a większość populacji została wysiedlona. Dokumentaliści rozmawiali z wieloma oficerami wywiadu izraelskiego i żołnierzami, by poznać mechanizmy ludobójstwa. Swoje ustalenia publikowali na bieżąco w dzienniku The Guardian oraz w izraelsko-palestyńskim magazynie internetowym + 972. The Guardian jest również jednym z producentów filmu.
1 naza, dwie nazy, trzy nazy, dziesięć naz
Naza była kręcona wyłącznie w nocy na dachach różnych budynków w Tel Awiwie. Ciemność maskowała rozmówców Yuvala Abrahama. Odsłaniali oni przed nim tajniki izraelskiej operacji przeprowadzonej przy użyciu programów komputerowych, które identyfikowały sygnały telefonów członków Hamasu, analizowały treści rozmów, a następnie namierzały ich właścicieli jako cel ataku. Byli oni uśmiercani w domu, częstokroć podczas snu. Operacja posiadała duży margines błędu, czym się nikt nie przejmował. Jej skutkami ubocznymi była śmierć niewinnych osób, nazywana w wojskowej terminologii słowem „naza”, złowrogo rymującym się z Gazą i nazizmem. 1 naza to jedna cywilna ofiara izraelskich nalotów bez względu na wiek i płeć. Potem przyszła kolej na „sprzątanie”, czyli niszczenie pozostałych budynków w celu wypędzenia ich mieszkańców. W efekcie całej operacji północna Gaza przypomina dziś Warszawę w 1944 roku.
Część rozmówców ma poczucie winy, inni – jak naziści – mówią, że tylko wykonywali rozkazy. Natomiast wszyscy demaskują opracowany przez informatyków system zabijania Palestyńczyków. System świadomie skazywał wielu cywilów na śmierć i świadomie oddzielał zbrodniarzy od ofiar niewidzialną barierą. Sprawiał, że nie czuli się oni zbrodniarzami, tylko graczami komputerowymi.
Tel Awiw ukryty w nocy
Gaza leży kilkadziesiąt kilometrów od Tel Awiwu nad tym samym morzem. Można by powiedzieć – są bliźniaczymi miastami. Tyle że to jedno prawie już nie istnieje, natomiast drugie pyszni się swoją nowoczesnością, wielkomiejskim ruchem i wysokościowcami ze stali i szkła.
W kamerze Rachel Szor miasto jest ukryte we wstydzie nocy. Operatorka celuje obiektyw w okna mieszkań, podpatruje normalne życie, ale nie pokazuje ludzkiej krzątaniny w całości, tylko we fragmentach. Operatorka nie pokazuje też twarzy zapewne ze względów procesowych. W ten sposób podwaja, a może nawet potraja efekt anonimowości. Ciemność ma też wymiar symboliczny: pokazuje stan umysłów wielu Izraelczyków, nieświadomych skutków zbrodniczej polityki ich państwa.
Pojawiają się też fragmenty telewizyjnych wystąpień Netanyahu, niegdyś opisującego i aprobującego w swojej książce polityczny, masowy terroryzm, a dziś używającego wzniosłych słów do usprawiedliwiania swojej polityki, o zwycięstwie światła nad ciemnością. Są też urywki starych kronik, pokazujące „romantyczny” okres powstawania Izraela.
Dokument kończy się wstrząsającymi zdjęciami z Gazy. Noc, podczas której powstało gros zdjęć, ustępuje miejsca morzu ruin pokazanych za dnia. Nakręcone po amatorsku zdjęcia oślepiają bezmiarem ludzkiego cierpienia. Nie wymagają żadnego komentarza.
Ocena: 6/7
Naza, USA, Wlk. Brytania 2026, dokument (80 min.); reż. i scen. Yuval Abraham i Rachel Szor; premiera w polskich kinach: 23 października 2026.
Zdjęcie czołówkowe: Film był kręcony w nocy. Fot. So Films
